BRUKSIZM, CZYLI O SKUTKACH STRESU

Bruksizm (z gr. ,,zgrzytanie zębami’’) to patologia, która w obecnych czasach staje się coraz bardziej powszechna. Dochodzi do tarcia, zaciskania, zgrzytania zębami. Tylko około 10% chorych wie, że cierpi na to schorzenie.

Obecnie, ludzie  żyją pod coraz większą presją, mają mnóstwo obowiązków, a mało czasu. Tryb życia staje się coraz bardziej stresogenny, dlatego też ilość pacjentów ze stwierdzonym bruksizmem stale rośnie. Czym jest stres i jaką rolę pełni w życiu? Czy zawsze jest zły? Jak sobie z nim poradzić? Jak powiązać stres z bruksizmem?

Bruksizm to coraz bardziej powszechna parasomnia (zaburzenie przysenne) występująca najczęściej między 17 a 21 r.ż . Mamy tu do czynienia z tarciem spowodowanym ciągłym powtarzaniem ruchów, które nie są związane z żuciem. Niewielu zdaje sobie sprawę z istnienia takiej dolegliwości, dlatego bardzo często zostaje ona zdiagnozowana zbyt późno.  Bruksizm możemy podzielić na:

  1. centryczny – występuje w ciągu dnia (AB – awake bruxism), pacjent bardzo silne ściska szczęke.
  2. ekcentryczny – objawia się nocnym zgrzytaniem zębów (SB- sleep bruxism).

Uważa się, że 20% dorosłych objętych jest dziennym bruksizmem  zaś 8% nocnym. Obie formy patologii występują u dorosłych, u dzieci zaś występuje jedynie zgrzytanie nocne.

Jeśli chodzi o etiologię bruksizmu jest ona wieloczynnikowa. Jako źródło bruksizmu można wyróżnić się : rzucie gumy, spożywanie dużej ilości napoi z kofeiną, obecność tężeca, czy padaczki, oraz predyspozycje genetyczne. Aktualnie ogromną rolę w rozwoju bruksizmu pełnią czynniki psychosomatyczne, tj.: stres oraz  związane z nim nerwice, czy depresja. Nie bez przyczyny w j. polskim istnieje związek frazeologiczny ,,zgrzytać zębami’’ oznaczający odczuwanie złości, irytacji.

 

CZYM JEST STRES?

Jest to reakcja organizmu na pewne zakłócenia zachodzące w jego obrębie. Może się wydawać, że stres to problem XXI wieku. Należy pamiętać, że towarzyszy on ludzkości już od czasów starożytnych. Zmieniły się jednak czynniki nasilające go.  Obecnie źródłem stresu mogą być: choroby, klęski żywiołowe, konflikty z ludźmi, wojny, bezrobocie. Ale czy zawsze muszą to być negatywne wydarzenia? Oczywiście, że nie! Poza stresem negatywnym (dystres), który jest reakcją na zagrożenie istnieje stres pozytywny (eustres), który mobilizuje nas do działania. Ile razy stresujemy się wydarzeniami, które nie są w żaden sposób groźne dla naszego życia –  święta, spotkania, chrzciny, czy  ślub? Czy możemy więc uznać, że stres to tylko i wyłącznie coś złego? Oczywiście, że nie. Negatywny wpływ na nasze zdrowie psychiczne ma bardzo intensywny stres, który trwa długi okres (stres chroniczny) i przekracza nasze indywidualne możliwości adaptacyjne.

Ale jak dokładnie ,,działa stres’’? W celu zrozumienia należy przyjrzeć się fizjologii.

Po zadziałaniu stresora aktywowany zostaje układ współczulny, który to odpowiada on za  reakcje walki lub ucieczki. Mózg rozpoznaje zagrożenie. Podwzgórze uwalnia hormon CRH, z kolei CRH pobudza przysadkę do wydzielania następnego hormonu – ACTH. ACTH transportowane jest z krwią do nadnerczy. Dochodzi do pobudzenia nadnerczy do wydzielana adrenaliny i noradrenaliny, które to powodują zmiany w naszym organizmie.

Układ limbiczny bezpośrednio wpływa na włókna wrzecion mięśniowych – zauważamy to właśnie w napinaniu mięśni żucia.  Tak też długotrwały stres skutkuje mimowolnymi ruchami mięśni. Jest to sposób naszego organizmu na  odreagowanie.

 

JAK OBJAWIA SIĘ STRES?

Powoduje on szereg negatywnych skutków, tj.:

– przyśpieszone tętno (wzrost ciśnienia tętniczego),
– wzmożone wydzielanie potu,
– rozdrażnienie, lęki,
– uczucie ,,przeszkody’’ w gardle,
– wzrost poziomu glukozy we krwi,
– bóle brzucha (w skutek napięcia śluzówki żołądka i dwunastnicy)
– napięcie mięśniowe,
– dreszcze – naprzemienne uczucie gorąca i zimna,
– tiki nerwowe,
– zaburzenia snu (np.: bezsenność, koszmary senne)
– zmęczenie,
– problemy z koncentracją,
– zachowania kompulsywne.

Jak wygląda diagnostyka bruksizmu?

Przy diagnostyce warto zwrócić uwagę na zachowanie pacjenta. Należy ocenić osobowość, to czy mamy do czynienia z osobą podatną na stres, korzystającą z  pobudzających używek (tj.: kawa, alkohol) czy zażywającą leki.

 

OBJAWY BRUKSIZMU

– zgrzytanie zębami występujące w nocy i często powodujące wybudzanie ze snu,
– bóle głowy (okolica potyliczna),
– bóle szyi,
– sztywność barków,
– krwawienie podczas mycia zębów,
– przy ruchach żuchwy może dochodzić do krepitacji,
– ograniczenie ROM (może wystąpić wraz z rozwojem patologii).

Przy oceniamy wizualnie staw pacjenta możemy zauważyć:

– starcia szkliwa,
– obniżenie linii dziąseł
– odsłonięcie szyjek zębów.
– nadgryzienie języka/dziąseł
– twarz charakterystycznie ,,kwadratowa’’ ze względu na przerost m. żwacza.

Ponadto w  badaniu obrazowym (RTG) obserwujemy wklęsły zanik kości w kącie żuchwy .

 

JAK LECZYĆ BRUKSIZM?

Leczenie zależy od przebiegu patologii, jednak powinno być holistyczne i opierać się na niwelowaniu negatywnych skutków ale i przyczyn/y.  W celu zmniejszenia bólu niezbędne mogą okazać się NLPZ lub zabiegi fizykalne mające działanie analgetyczne (np.: laser). Jeśli chodzi o fizjoterapię warto skorzystać z terapii manualnej ,  terapii czaszkowo – krzyżowej, czy mobilizacji stawu skroniowo – żuchwowego.

Jeżeli źródłem bruksizmu jest silny stres towarzyszący stale w życiu, warto skonsultować się z psychologiem w celu zminimalizowania źródła stresogennego.  Ponadto, warto pomyśleć o wdrożeniu technik relaksacyjnych i o wyeliminowaniu substancji pobudzających (kawa, alkohol, tytoń), a w niektórych przypadkach o włączeniu farmakoterapii (np.: stosowanie β-blokerów, agonistów dopaminy czy okresowo benzodiazepin[v]).

Bruksizm możemy leczyć poprzez wstrzykiwanie toksyny botulinowej w mięsień. Zadaniem zabiegu jest zablokowanie uwalniania acetylocholiny, co skutkuje rozluźnieniem mięśnia.

Aby uniknąć starcia zębów (szczególnie w bruksizmie nocnym) możemy wspomóc pacjenta odpowiednio dobraną szyną relaksacyjną. Nakładka zmniejsza skutki tarcia zębów, rozkłada równomiernie siły i powoduje, że szczęka jest delikatnie otwarta. Istnieje wiele sposobów na leczenie bruksizmu, jednak pamiętajmy, że  nasze leczenie nie będzie miało długotrwałych skutków, jeśli nie sięgniemy do głównej przyczyny. Warto leczyć skutki bruksizmu, jednak nie zapominajmy o leczeniu przyczynowym. Warto zadać sobie podstawowe pytania: Dlaczego ,,ściskam’’ zęby? W jakich sytuacjach? Jaki czynnik to wywołał? Czy to skutek stresu? Jeśli tak, to co wywołało ten stres? Jak mogę wyeliminować czynniki stresogenne z mojego życia?

Podsumowując, pamiętajmy o tym, jak ogromne skutki może przynieść nam stres. Zwróćmy uwagę, że nie wyeliminujemy go całkowicie z życia. Możemy jednak zmniejszyć jego negatywne skutki poprzez: ćwiczenia fizyczne, właściwy sen, prawidłowe odżywianie, masaże, naukę rozwiązywania problemów, znalezienie hobby, rozmowę z przyjacielem lub psychologiem. Bardzo ważna jest także znajomość podstaw fizjologii człowieka, by zrozumieć mechanizmy działania stresu i sposoby radzenia sobie z nim. Zmniejszając czynniki stresogenne i ucząc się radzenia sobie z nimi, zmniejszymy skutki bruksizmu (lub minimalizujemy ryzyko jego wystąpienia). Bardzo często pacjentów z bruksizmem charakteryzuje: brak wiary w siebie, stawianie sobie za wysokich poprzeczek, perfekcjonizm, duża emocjonalność.

autor: Gabriela Zawiślak studentka WSR

Literatura

  1. Bruksizm D. Brocard, J.F. Laluque, Ch. Knellesen, wyd. Kwintesensja Warszawa
  2. Rugh JD, Ohrbach R. Occlusal parafunction
  3. Effectiveness of two physical therapy interventions, relative to dental treatment in individuals with bruxism: study protocol of a randomized clinical trial Cinthia Santos Miotto Amorim, Eliete Ferreira Osses Firsoff
  4. Neurol Clin Pract. 2018 Apr; s. 135–141 SSRI-associated bruxism A systematic review of published case reports – Andrew R. Garrett, DO, MPH, MS and Jason S. Hawley, MD