FILARY POCZUCIA WŁASNEJ WARTOŚCI cz.2

Czego musimy się nauczyć aby cieszyć się wysoką samooceną?
Jakie wzory zachowań powinniśmy realizować, aby i nam i innym żyło się lepiej?
Od czego zależy nasze poczucie własnej wartości?

 

SKĄD SIĘ BIERZE POCZUCIE WŁASNEJ WARTOŚCI?

Poczucie własnej wartości jest jednym z najważniejszych filarów udanego życia. Zależy od bardzo wielu czynników, począwszy od czynników biologicznych, środowiskowych (zewnętrznych) i naszych własnych działań.

Ma olbrzymie znaczenie dla jakości naszego życia. Wpływa na nasze relacje, sukces zawodowy, na nasze zdrowie i komfort życia. Jest wewnętrznym przekonaniem o tym, że jesteśmy sobie w stanie poradzić z wyzwaniami naszego życia i że jesteśmy godni miłości i szacunku.

Szacunek d samego siebie umożliwia nam nieneurotyczne i życzliwe budowanie więzi z innymi ludźmi, oparte na szacunku i wzajemnej tolerancji.

Wysoka samoocena stanowi silna potrzebę człowieka i jest uwarunkowane wieloma czynnikami.

 

DZIECIŃSTWO I ŚRODOWISKO RODZINNE

Życie człowieka zaczyna się od pełnej zależności. Bez pomocy rodziców nie bylibyśmy w stanie przeżyć. Sposób w jaki nasi rodzice i opiekunowie, reagują na nasze potrzeby, wpływa na całe nasze życie (styl przywiązania).

Najbardziej sprzyjającymi warunkami do rozwoju dziecka jest środowisko, które wspiera, mobilizuje i nagradza własną aktywność. Środowisko przewidywalne, w którym obowiązują przejrzyste zasady, miłość i wzajemny szacunek. Dziecko uczy się od rodziców, poprzez internalizacją jego wartości, zachowań, mechanizmów reagowania.

Niezależnie od tego jakie wartości deklarują rodzice, świat dziecka kształtują te, jakie faktycznie obowiązują. Środowisko rodzinne, w którym nie obowiązują żadne reguły, w których dominuje brak uczuć, jasnych reguł, w których łamane są podstawowe prawa dziecka i człowieka, staje się koszmarnym i niebezpiecznym światem. Zaniedbywane dziecko, nie tylko w sensie fizycznym, ale w sensie emocjonalnym, dziecko niezauważane, ignorowane ze sowimi potrzebami, uczuciami, myślami, buduje w sobie przekonanie, że nie jest warte szacunku i miłości, że świat jest miejscem niepewnym, chaotycznym i niebezpiecznym. Takie poczucie i obraz świata mogą w sobie nosić przez resztę swojego życia.

 

MOJE DZIAŁANIA

Nie oznacza to, że jesteśmy skazani na wzorzec przywiązania jaki wynosimy z domu. Nasze poczucie własnej wartości możemy kształtować sami, przez całe nasze życie, poprzez swoje działania i wybory, poprzez spójność albo jej brak.

Psychologia różnic indywidulanych wskazuje, że są podstawy, aby sądzić, że przychodzimy na świat różniąc się między sobą, choćby stopniem łatwości w jakim osiągamy wysoki stopień samooceny. Obok tego z czym przychodzimy na świat, w co wyposażają nas nasi bliscy, pozostaje cała sfera zależna od nas, czyli wolna wola i wynikające z niej działania. Tak jak mamy różny kolor oczu, mamy różne temperamenty, stopień wytrwałości, predyspozycję do doświadczanie lęku i radości.

Obok systemu przekonań i wartości, które wynosimy z domu, ze szkoły, który kształtuje nasze najbliższe środowisko, pozostaje cała przestrzeń naszej wolnej woli i działań jakie podejmujemy.

Jako dorośli nie możemy cofnąć naszego doświadczenia, ale możemy je przepracować, zrozumieć, zaakceptować i kształtować. Jeśli zrozumiemy nasze doświadczenie, zrozumiemy samych siebie, nasze uczucia, frustracje, radości, wartości, nasze mechanizmy reagowania. Świadomość i osobista refleksja, są naszym największym sprzymierzeńcem w drodze do samoakceptacji.

Poczucie własnej wartości jest konsekwencją naszych działań i podejmowanych przez nas decyzji.

 

ŻYCIE ŚWIADOME

Podstawowym filarem poczucia własnej wartości jest praktyka świadomego życia.

Z punktu widzenia biologii, im wyższą świadomość, tym wyższa forma życia. W obrębie gatunku, wzrost dojrzałości to wzrost świadomości. Dla wszystkich gatunków, świadomość jest warunkiem przetrwania. Człowiek jako gatunek wyróżnia się wolną wolą i świadomością własnego istnienia. Ma wybór pomiędzy refleksją a jej brakiem. Im niższa świadomość tym niższe poczucie własnej wartości. Im wyższa, tym wyższe. Każdego dnia podejmujemy mnóstwo decyzji, w których dążymy do tego, aby poznać prawdę i być w kontakcie z rzeczywistością albo zamykać na nią oczy.

Codziennie zdradzamy samych siebie unikając konfrontacji z faktami, które nie zawsze są dla nas łatwe.

Dla przykładu,

Wiem, że to co jem mnie truje, ale …nie myślę o tym.

Wiem, że brak badań okresowych jest niebezpieczny, ale… nie myślę o tym.

Wiem, że skłamałam, stchórzyłem, zdradziłem swoje zasady, ale …odcinam się od tego.

Wiem, że jestem fałszywy albo zawistny, ale nie myślę o tym…

Wiem, że to co robię jest złe i małostkowe, ale…pomyślę o tym, kiedy indziej

Na co dzień rzadko sobie te „drobne” wybory uświadamiamy, ale one składają się na całość, która stanowi o tym kim jesteśmy i kim się stajemy. W ten sposób budujemy szacunek do samych siebie lub go systematycznie rujnujemy. A ze wszystkich sądów, które człowiek posiada, najważniejszy jest sąd o sobie samym.

Świadomość to nie to samo co wysoki poziom inteligencji. Chodzi o to, aby uświadamiać sobie najlepiej jak potrafimy, swoje wybory, swoje działania, swoje myśli i swoje uczucia.

Świadomość to nie tylko proces myślenia i refleksja. To przede wszystkim działanie. Żyć świadomie to widzieć, wiedzieć i działać zgodnie z tym co wiemy. Świadomość to spójność. Jeśli wiem, że popełniłem błąd i zachowałem się wobec kogoś nieuczciwie, a nie próbuję go naprawić, to zdradzam swoją świadomość. Zdradzam samego siebie. Ceną jest utrata szacunku do siebie samego i niskie poczucie własnej wartości.

Życie świadome to szacunek dla rzeczywistości, zarówno wewnętrznej (uczuć, pragnień, potrzeb, wartości), i zewnętrznej. To elementarny szacunek dla faktów. Jeśli coś widzę, nie zaprzeczam temu. Jeśli coś rozumiem, to nie wypieram się tego. Mogę unikać konfrontacji albo nie podejmować działania, ale nie mogę zaprzeczać temu co widzę, słyszę i czuję. Świadomość to rozróżnianie pomiędzy faktem jego interpretacją i emocjami jakie wywołuje.

Gdy ktoś podnosi głos, czuje się urażony, myślę, że mnie nie szanuje i jest gburem, czuję złość. Faktem jest tylko to, że ktoś podnosi głos. Co o mnie myśli, i dlaczego to robi, jest moją interpretacją. Interpretacja zaś może być słuszna lub błędna. Moje uczucia mogą być adekwatne lub nieadekwatne. Jeśli czuję złość, bo czuję się oszukany, to jeszcze nie znaczy, że ktoś mnie oszukał.

To ja, a nie ktoś inny, jest autorem moich interpretacji i moich uczuć. Bardzo często mylimy uczucia z rzeczywistością, co prowadzi do wielu kłopotów.

Świadome życie to odpowiedzialność wobec rzeczywistości. To uznanie, że jest to co jest i nie ma tego czego nie ma. To rozróżnianie pomiędzy subiektywnym i obiektywnym.

Świadome życie to odpowiedzialność za siebie, aktywność umysłowa, otwartość intelektualna. Poszukiwanie prawdy o sobie samym, radość z jej odkrywania, to elementy uczenia się i podstawa rozwoju człowieka.  Zdrowy człowiek, cieszy się z odkrywania rzeczywistości dąży do poznania prawdy. Nawet jeśli jest dla niego trudna.

Człowiek świadomy to człowiek spójny. Stara się weryfikować to co widzi i czuje. Poszukuje prawdy dla niej samej, stara się być autentyczny i uczciwy wobec faktów.

Im wyższy poziom świadomości, tym większy szacunek dla faktów.

Świadomość to wytrwałość i otwartość na nową wiedzę, oraz gotowość do zmiany swoich przekonań. To krytyczny i odważny umysł. Chęć dostrzegania i naprawiania błędów.

Świadomość oznacza rozwój. Chęć zrozumienia otaczającego świata, tu i teraz i w całym jego kontekście.

Człowiek, który wykorzystuje swoją świadomość do wszystkiego innego, poza rozumieniem siebie, nie żyje w sposób świadomy.

ĆWICZENIE – dokończ zdania:

Życie świadome oznacza dla mnie….

Jeśli dzisiaj o 5 % bardziej uświadomię sobie moje relacje z ludźmi, będę bardziej ….

Jeśli dzisiaj bardziej uświadomię sobie moją zawiść, złość…będę bardziej….

 

SAMOAKCEPTACJA

Samoakceptacja jest kolejnym filarem poczucia własnej wartości.

Samoakceptacja oznacza bycie swoim przyjacielem i stanie po stronie swoich wartości i najgłębszych przekonań. Oznacza akceptację swoich uczuć, pragnień, błędów, swojego ciała i jego sygnałów, swojego potencjału i talentów. To uznanie i przyjęcie każdego aspektu naszej osobowości, nawet jeśli trudno go nam zaakceptować. Samoakceptacja nie musi oznaczać, lubienia każdego aspektu nas. Można akceptować siebie, a jednocześnie chcieć siebie zmieniać. Jestem taki jaki jestem, nie kwestionuje tego faktu. Przyjmuje rzeczywistość taką jaka ona jest.  Jednocześnie mogę się na nią nie zgadzać i chcieć ją zmienić. Ale nie da się zmienić czegoś, czego się nie uznaje.

Gdy jestem swoim przyjacielem, mam dla siebie współczucie, zrozumienie, ale i szczerość.

ĆWICZENIE – dokończ zdania:

Samoakceptacja oznacza dla mnie….

Jeśli bardziej zaakceptuje swoje uczucia…

Jeśli bardziej zaakceptuje swoje ciało…

Jeśli bardziej zaakceptuję swoją złość…

Jeśli bardziej zaakceptuję swoją radość…

 

ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Oznacza, że mam wpływ na swoje życie. Odpowiadam, czyli nie składam kontroli za swoje życie ręce innych. Odpowiedzialność to paradoksalnie wolność. Biorę odpowiedzialność za swoje życie, czyny, błędy, ale i za swoją radość i swoje zdrowie.

Jestem odpowiedzialny za swoje pragnienia i ich realizację.

Jestem odpowiedzialny za swoje działanie i wybory.

Jestem odpowiedzialny za swoje myślenie i stopień swojej świadomości.

Jestem odpowiedzialny za swoje ciało i dbanie o nie.

Jestem odpowiedzialny za sposób w jaki buduje swoje relacje.

Jestem odpowiedzialny za swoje zachowanie wobec innych ludzi, dziecka, partnera, przyjaciół, pracowników.

Jestem odpowiedzialny za sposób w jaki spędzam swój czas, za wysiłek jaki wkładam w swoją pracę, w realizacją swoich planów.

Jestem odpowiedzialny za swoje szczęście, za jakość swojej komunikacji, asertywności, samoakceptacji.

Jestem odpowiedzialny za swoje wartości i życie zgodne z nimi.

To oznacza, że nikt nie musi spełniać moich życzeń, ani dorastać do moich oczekiwań. To ja podejmuję działania, wyznaczam cele i je realizuję. To ja mam wpływ na to jak funkcjonuje mój związek, rodzina, jaką kulturę komunikacji buduję wokół siebie, w pracy, w swoim środowisku.

Nie obwiniam innych, o to, że jestem nieszczęśliwy czy niezrealizowany. Nie obarczam ich odpowiedzialnością za swoje własne działania. Nie wszystko zależy od nas, nie na wszystko mamy wpływ, chodzi o to, aby brać odpowiedzialność, za to co zależy od nas. Zważywszy, że nasze myśli, uczucia, działania, interpretacje należą do nas, my bierzemy za nieodpowiedzialność. Nie możemy się obwiniać o sprawy, które są poza naszym wpływem. Byłoby to sprzeczne z rozumem i logiką.

Jeśli biorę odpowiedzialność za swoje czyny i za swoje błędy, biorę też odpowiedzialność za ich konsekwencje, oraz za ich naprawienie.

Jeśli uznaję, że mam wpływ na swoje życie, uznaję też ze mam wpływ na swoje szczęście i swoje samopoczucie. Postawa odpowiedzialności, to postawa aktywności, a nie bierności wobec życia i siebie.

ĆWICZENIE – dokończ zdania:

Gdybym przestał obwiniać rodziców za swoje życie….

Gdybym przestał obwiniać partnera za swoje samopoczucie….

Gdybym przestał obwiniać współpracowników, za swoje złe decyzje…

 

ASERTYWNOŚĆ

Asertywność oznacza, że szanownie własnych stoimy uczuć, pragnień, wartości i myśli, na ich najgłębszym poziomie. Oznacza mówienie NIE i mówienie Tak, z zachowanie odpowiedniej, adekwatnej do kontekstu formie. Inna forma będzie właściwa, gdy komunikujemy się z dzieckiem, osobą straszą czy szefem, inna, gdy komunikujemy się z przyjacielem, czy partnerem.

Bycie asertywnym to bycie autentycznym. Oznacza działanie w zgodzie ze swymi potrzebami i wartościami, spójność pomiędzy tym co deklaruję, a tym co robię.

Asertywność to także niezależność myślenia, umiejętność konfrontowanie się z innymi poglądami, kwestionowanie autorytetów, gdy taka czujemy potrzebę.

Często mylimy asertywność z wojowniczością. Tymczasem niezbędnym jej elementem jest właściwa forma, która dba o życzliwość i szacunek dla innych ludzi.

Asertywność bez szacunku dla faktów, bez świadomości może stać się zwykłą hucpą i niczym nieuzasadnioną agresją. Asertywne zachowanie wymaga odwagi i szczerości, wymaga działania. Nawet jeśli mogę się narazić albo zostać odrzuconym, reaguję. Jestem sobie wierny, jestem świadomy, kiedy zostały naruszone moje granice. Gdy pozwalam innym przekraczać moje granice, to niszczę swoje poczucie własnej wartości, bardziej niż ktokolwiek inny.

ĆWICZENIE – dokończ zdania

Asertywność oznacza dla mnie….

Gdybym dzisiaj był o 10 % bardziej asertywny to….

Gdybym dzisiaj miał odwagę powiedzieć….

Gdybym dzisiaj potraktował swoje uczucia jako ważne, to….

 

ŻYCIE CELOWE

To kolejny filar poczucia własnej wartości. Oznacza, że nasze życie dokądś zmierza, jest celowe. Potrafimy wyznaczać swoje cele i je realizować. Mamy świadomość swoich wartości i tego co jest dla nas ważne, nie tylko dzisiaj, ale w dłuższej perspektywie.

Celowe życie sprawia, że doświadczamy poczucia kompetencji, i wpływu na swoje życie, na swoje relacje, uczucia, sukcesy, marzenia.

Potrafimy działać w sposób zorganizowany, świadomy i zdyscyplinowany, odraczać szybką gratyfikację.

 

PRAWOŚĆ

Ostatnim filarem poczucia własnej wartości jest życie w zgodzie z naszymi zasadami i wartościami, czyli życie prawe.

Prawość oznacza tak naprawdę uczciwość, spójność, zgodność pomiędzy tym co deklaruję a tym co robię.

To wierność swoim zasadom i umiejętność ich weryfikowania pod kątem tego czy odpowiadają ogólnie przyjętym zasadom moralnym. Najprostszą miarą bycia uczciwym w swoim działaniu jest nieczynienie innym, tego co nam niemiłe.

Hipokryzja niszczy nasze poczucie własnej wartości bardziej niż cokolwiek innego. Gdy staje się nawykiem a nie incydentalnym przypadkiem, nieuchronnie prowadzi do deprawacji.

Większość sytuacji przeciw moralności, to drobne sprawy dnia codziennego, które z czasem stają się naszym stylem życia. I tworzą obraz samego siebie. Ten najważniejszy jaki w sobie nosimy.

 

Poczucie własnej wartości jest naszym systemem ochronnym, parasolem na trudne czasy. Jeśli czemuś w życiu warto poświęcać swój czas i uwagę, to relacji ze sobą samym i obrazowi siebie jaki tworzymy w swoich własnych oczach. Nie ma przed nim ucieczki.

Ludzie o niskim poczuciu własnej wartości, dewaluują innych ludzi, aby samemu poczuć się lepiej.  Nie potrafią przyznać się do swoich błędów, unikają konfrontacji z faktami i sobą samym. Odcinają się od swoich wartości, zasad i uczuć. Żyją w emocjonalnej i mentalnej mgle. Rzadko kiedy czerpią autentyczną radość ze swojego istnienia. Nawet jeśli uda im się odnieść sukces, czują lęk i niepokój. Tak jakby ich sukces, nie był ich dziełem. Nie trzeba nikogo chyba przekonywać, że świat ludzi z wysokim poczuciem własnej wartości byłby dużo lepszym miejscem dla nas wszystkich.

autor: Agata Nowińska

Źródła:

Jak zbudować poczucie własnej wartości? Dorota Gromnicka

6 filarów poczucia własnej wartości Nathaniel Branden