NADCIŚNIENIE TĘTNICZE NIE BIERZE SIĘ ZNIKĄD

Nadciśnienie tętnicze to choroba cywilizacyjna współczesnego świata. W Polsce zmaga się z nią co 3 dorosły, czyli prawie kilkanaście milionów ludzi. Choroba dotyczy głównie osób starszych, choć coraz częściej dotyka także osoby młode.

 

Wysokie ciśnienie powoduje w dłuższej perspektywie  uszkodzenie naczyń krwionośnych, w konsekwencji dysfunkcje pracy mózgu czy niewydolność serca. Ryzyko podwyższonego ciśnienia jest mocno powiązane z wiekiem, wraz z którym zazwyczaj wzrasta. U ludzi młodych, nadciśnienie tętnicze związane jest zazwyczaj z określonymi dysfunkcjami. Podstępność choroby polega na tym, że przez długi czas możemy nie zauważyć żadnych jej objawów. U osób dorosłych trudno ustalić przyczynę nadciśnienia, u co dziesiątego chorego występuje nadciśnienie wtórne, dokładnie odwrotnie jest w przypadku dzieci.

Z nadciśnieniem mamy do czynienia, gdy ciśnienie krwi w układzie naczyń, w przypadku ciśnienia skurczowego wynosi powyżej 140 mmHg, w przypadku ciśnienia rozkurczowego – powyżej 90 mmHg.

  1. ciśnienie optymalne – poniżej 120/80 mmHg
  2. ciśnienie prawidłowe – skurczowe 120-129 mmHg i/lub rozkurczowe 80-84
  3. ciśnienie prawidłowe, ale wysokie, to ciśnienie skurczowe 130-139 mmHg oraz/lub rozkurczowe 85-89 mmHg

Żeby ustalić wartość nadciśnienia stosuje się specjalne diagramy tzw. siatki centylowe.

 

RODZAJE NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO

  1. Nadciśnienie tętnicze I stopnia – charakterystyczne jest ciśnienie skurczowe 140-159 mmHg i rozkurczowe 90-99 mmHg.
  2. Nadciśnienie tętnicze II stopnia – w tym przypadku ciśnienie skurczowe wynosi 160-179 mmHg, a rozkurczowe 100-109 mmHg.
  3. Nadciśnienie tętnicze III stopnia – tutaj ciśnienie skurczowe oscyluje w granicach powyżej 180 mmHg, a rozkurczowe powyżej 110 mmHg.

Nadciśnienie tętnicze może mieć charakter pierwotny bądź wtórny.  90 proc. zachorowań ma charakter pierwotny, w przypadku, którego nie jesteśmy w stanie ustalić przyczyny, która może mieć podłożę środowiskowe albo genetyczne.

W zależności od przyczyny, wyróżniamy zatem dwa rodzaje nadciśnienia tętniczego:

  1. NADCIŚNIENIE PIERWOTNE – pojawia się bez konkretnej przyczyny (czynniki środowiskowe i genetyczne)
  2. NADCIŚNIENIE WTÓRNE – pojawia się zazwyczaj na skutek innych dolegliwości

 

PRZYCZYNY NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO

Głównymi przyczynami nadciśnienia jest tryb życia współczesnego człowieka, czyli stres, zła dieta oraz brak aktywności fizycznej, czyli siedzący, niezdrowy tryb życia.

Chorobami, które zwiększają ryzyko nadciśnienia tętniczego są:

–   ZESPÓŁ CUSHINGA – związane z podwyższonym poziomem kortyzolu we krwi;

–   choroby nerek o charakterze przewlekłym;

–   choroby naczyń krwionośnych zaopatrujących nerki

–   ZESPÓŁ CONNA – nadmierne produkowaniem aldosteronyu przez nadnercza;

–  guzy nadnerczy i nerek – łagodny nowotwór rdzenia nadnerczy (wydziela adrenalinę i noradrenalinę)

–  bezdech senny obturacyjny;

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, należą:

  1. Niezdrowy, siedzący tryb życia
  2. otyłość (szczególnie otyłość brzuszna) i nadwaga (odpowiedni poziom BMI <25kg/m2.)
  3. palenie papierosów i nadużywanie alkoholu (duże ilości)
  4. brak aktywności fizycznej
  5. nadmierne spożywanie soli (maksymalnie ilość pół łyżeczki soli dziennie – 3,8 g);
  6. zła dieta
  7. wrodzone zwężenie aorty;
  8. duża ilość płynu wewnątrznaczyniowego;
  9. przyczyny o charakterze genetycznym
  10.  starszy wiek: dla mężczyzn ≥ 55 r.ż., dla kobiet ≥ 65 r.ż.

Ryzyko nadciśnienia rośnie także w związku ze stosowaniem niektórych leków i substancji uzależniających.

Profilaktyka chorób związanych z nadciśnieniem jest prosta, ale wcale niełatwa. Wymaga zmian długofalowych, a nie doraźnych, konsekwencji i silnej woli. Dlatego warto od najmłodszych lat wyrabiać w dzieciach zdrowe nawyki żywieniowe i zdrowotne.

 

JAK MONITOROWAĆ CIŚNIENIE?

Wysokie ciśnienie/nadciśnienie wymaga regularnego pomiaru i zapisu, najlepiej 2 razy dziennie, o tej samej porze w domu. Może się zdarzyć, że podwyższone ciśnienie jest wynikiem jakiejś nagłej stresującej sytuacji, stresującego albo konkretnej dysfunkcji lub samego pomiaru przez lekarza (syndrom białego fartucha). Konsekwentne, regularne pomiary pozwolą na wyłapanie pewnych zależności i zidentyfikowanie źródeł. W każdej sytuacji, gdy podwyższone ciśnienie się utrzymuje albo jest nierówne, należy skontaktować się z odpowiednim lekarzem. Nigdy nie należy się sugerować jednorazowym pomiarem. Przed jego wykonaniem warto też zadbać o wypoczynek, ponieważ zmęczenie może znacząco wpłynąć na jego wynik. Warto też wcześniej wykonać specjalistyczne badania żeby wykluczyć dysfunkcje narządowe takie jak np. echokardiografia serca oraz badania morfologiczne krwi obwodowej, stężenie potasu, sodu, kreatyninę oraz poziom glukozy.

W badaniu moczu najważniejszym pomiarem jest wskaźnik stężenia białka, albumin i ocena mikroskopowa. Dodatkowo lekarz może skierować pacjenta na dodatkowe badania.

 OBJAWY NADCIŚNIENIA

Problem z leczeniem nadciśnienia polega na tym, że przez długi czas jego objawy pozostają niewidoczne, a w związku z tym rozwijają, co jest szczególnie niebezpieczne, poza jakąkolwiek kontrolą. Nieleczone ciśnienie zwiększa ryzyko zawału i udaru serca, zwłaszcza gdy pojawią się objawy towarzyszące jak miażdżyca czy przerost lewej komory serca.

Do mniej typowych objawów wysokiego ciśnienia należą takie symptomy jak: bóle i zawroty głowy, duszność, bezsenność, kołatanie serca, uderzenia gorąca, potliwość, zmęczenie psychiczne i fizyczne.

W przypadku dysfunkcji zdrowotnych, będących konsekwencją wysokiego ciśnienia, mogą pojawić się takie objawy, jak problemy ze wzrokiem, obniżenie sprawności intelektualnej, niewydolność funkcji nerek, obrzęki i wychłodzenie kończyn.

Celem leczenia nadciśnienia tętniczego jest przede wszystkim, zapobieganie następstwom. O tym jakie zastosować środki leczenia decyduje jego wysokość, rodzaj nadciśnienia oraz występujące choroby współistniejące. W przypadku łagodnego nadciśnienia oraz braku innych czynników ryzyka, wystarczy dobra profilaktyka i zmiana trybu życia.

 

NADCIŚNIENIE I STRES

Stres nie jest naturalna reakcją, naszego organizmu wobec pojawiającego się stresora, która nie jest obojętny dla naszego zdrowia oraz ciśnienia tętniczego.  Powoduje mobilizację całego organizmy, wydzielany kortyzol i adrenalina podnoszą poziom ciśnienia we krwi, przyspieszają akcje serca. Co na dłuższą metę, w przypadku stresu chronicznego, przy braku prawidłowego odreagowywania stresu, może stać się przyczyną stałego wzrostu ciśnienia krwi.  Już sama wizyta i pomiar u lekarza, co nie należy przecież do najbardziej stresujących sytuacji w życiu, może spowodować znaczny wzrost wskaźników pomiaru ciśnienia. Dlatego zaleca się regularną kontrolę ciśnienia w warunkach domowych. Można do tego wykonać dodatkowe badanie holterem. Pomiary domowe zawsze dają bardziej adekwatne pomiary. W przypadku ukrytego nadciśnienia, zależność będzie odwrotna, pomiary wykonane przez lekarza będą dobre, a te w domu nieprawidłowe. Pomiar standardowy nie sprawdzi się także u pacjentów starszych, którzy cierpią na zesztywnienie tętnic. W takich przypadkach zaleca się pomiar ciśnienia metodą oscylometryczną.

Nadciśnienie tętnicze może spowodować zarówno stres ostry jak i długotrwały. W każdej grupie społecznej występują osoby szczególne podatne na stres, choćby z przyczyn osobowościowych (neurotyzm, niecierpliwość, zahamowania społeczne, wysoka wrażliwość), u których dochodzi do nadmiernej aktywacji odpowiedzi współczulnej na stres. To grupa osób szczególnie predestynowana do rozwoju nadciśnienia tętniczego.

Stres uaktywnia układ współczulny, powodując między innymi wzrost wydzielania katecholamin, glikokortykosteroidów, glukagonu, hormonu wzrostu i reniny. W przebiegu stresu, daje się zaobserwować tendencja do wzmożonej agregacji płytek krwi, zwiększa krzepliwość krwi, dochodzi do redystrybucji przepływu krwi. Następuje mobilizacja limfocytów NK (natural killers) uczestniczących w mechanizmie natychmiastowej odpowiedzi immunologicznej. Ponadto wzrasta wytwarzanie cytokin prozapalnych. Badania wykazują, że zarówno powtarzający się ostry, jak i długotrwały stres, może prowadzić do rozwoju przewlekłego procesu zapalnego naczyń, przyspieszając rozwój miażdżycy.

Istnieją różne techniki pracy ze stresem. Najprostsze z nich to aktywność fizyczna i techniki relaksacyjne, oddechowe, joga, trening autogenny Schultza, trening Jacobsona, praktyka uważności.  Równie ważna jest praca z własnym umysłem, samodzielna bądź terapeutyczna. Z badań wynika, że stosowanie tych technik, w szczególności regularność w ich praktykowaniu, obniża skurczowe ciśnienie tętniczego średnio o 10 mm Hg, a rozkurczowe — o 5 mm Hg.

W badaniu prowadzonym w grupie nastolatków ze wysokimi prawidłowymi wartościami ciśnienia tętniczego dał się wyraźnie zaobserwować korzystny wpływ ćwiczeń relaksacyjnych na stres psychiczny.

W trakcie trwającego od kilkunastu lat programu CARDIA (Coronary Artery Risk Development in Young Adults) stwierdzono, że ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego jest 2-krotnie wyższe wśród osób „niecierpliwych”.

 

JAKA DIETA PRZY NADCIŚNIENIU?

Zdrowa dieta to najlepszy sposób na leczenie nadciśnienia tętniczego, choć wcale nie najprostszy. Współczesna medycyna coraz bardziej docenia znaczenie diety w profilaktyce chorób o podłożu kardiologicznym.
Leczenie nadciśnienia to proces wymagający czasu i wysiłku, oraz zmiany trybu życia. Wszyscy wiemy jak trudno utrzymać prawidłową wagę i unikać niezdrowych produktów. Wielu dietetyków potrafi zaoferować profesjonalną dietę kardiologiczną, obniżająca ciśnienie, dopasowaną do naszych preferencji. Obecnie nawet firmy cateringowe, proponują w swojej ofercie diety pudełkowe obniżającą wysokie ciśnienie. Jednak żadna tymczasowa dieta nie zastąpi zdrowych nawyków żywieniowych i regularnych zwyczajów kulinarnych.

Badania pokazują, że najlepszym zdrowiem w późnym wieku cieszą się mieszkańcy państw basenu Morza Śródziemnego, tacy jak mieszkańcy Andaluzji czy Kalabrii. Ich kuchnia, tj. dieta śródziemnomorska uchodzi za najzdrowszą dietę na świecie.

Podstawą diety śródziemnomorskiej są ryby i owoce morza, świeże warzywa oraz owoce, duża ilość ziół, oraz wysokiej jakości oliwa.

W przypadku zaawansowanego nadciśnienia, w ścisłej współpracy z lekarzem, można podjąć leczenie farmakologiczne. Niezależnie od tego, w przypadku nadwagi, potrzebna jest redukcja nadmiarowych kilogramów.

Dobra, zdrowa dieta to zawsze najlepsza inwestycja w profilaktykę chorób układu krążenia oraz leczenia nadciśnienia. Należy unikać cukru, tłuszczów zwierzęcych, zwłaszcza trans, tłustego nabiału, produktów wysokoprzetworzonych, fastfoodów, dań smażonych, soli.

Warto zastąpić je chudym mięsem i nabiałem, produktami z pełnego przemiału, pełnoziarnistymi, razowymi, na zakwasie, dużą ilością warzyw, wysokojakościowymi roślinnymi tłuszczami.

Konsekwencją złej diety, jest nadwaga, która przy braku aktywności fizycznej prowadzi do miażdżycy, a w konsekwencji do udaru mózgu, zawału, trwałego uszkodzenia nerek.

W dobrej diecie nie powinno zabraknąć świeżych, zwłaszcza zielonych warzyw, takich jak szpinak, jarmuż, brukselka, brokuł, seler naciowy. Warto zadbać o właściwy sposób ich przygotowanie, aby nie straciły swoich odżywczych wartości, np. gotowanie na parze. Należy uważać z ilością spożywanych owoców, ze względu na wysoka zwartość cukru, dlatego warto włączyć do diety cytrusy, arbuzy, jabłka, ciemne owoce.  Białe pieczywo, warto zastąpić produktami razowymi, pełnoziarnistymi. Szczególnie niebezpieczna dla osób z problemami ciśnienia są wędliny, ze względu na zwartość tłuszczu i sodu, podobnie jak tłuste sery. Zwracajmy też uwagę na sposób przygotowanie posiłków i unikanie smażenia. Zadbajmy w naszej diecie o prawidłowe wskaźniki kwasów omega 3 i omeg 6. Starajmy się zastąpić mięso, roślinami strączkowymi, soczewicą, fasolą, ciecierzycą, które są bogate w zdrowe białko, oraz magnez i potas, których właściwy poziom ma ogromne znaczenie w leczeniu nadciśnienia.

Istotnym elementem diety na nadciśnienie są dobre tłuszcze. Najlepszym ich źródłem są nasze włoskie orzechy, orzechy laskowe, olej rzepakowy, olej lniany, nasiona lnu, awokado. Nie zapominajmy też o odpowiednim nawodnieniu, wypijajmy przynajmniej 2 litry wody dziennie, małymi łykami, tak żeby organizm mógł je najlepiej wykorzystać, w postaci wody, naparów z ziół, ziołowych herbat, zwłaszcza tych bogatych w antyoksydanty, które spowalniają procesy starzenia komórek ciała, które mają właściwości przeciwzapalne i przeciwzakrzepowe. Szczególnie polecany jest napar z głogu, w związku z bardzo wysoką zawartością flawonoidów, naturalnych substancji przeciwzapalnych, wzmacniających naczynia krwionośne.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się beta blokery, środki moczopędne, blokery kanału wapniowego, inhibitory konwertazy angiotensyny, które obniżają ciśnienia.

 

Pamiętajmy, że nieleczone nadciśnienie tętnicze jest bardzo niebezpieczne dla naszego zdrowia i życia.  Najlepiej zacząć dbać o zdrowe nawyki, takie jak dieta i aktywność fizyczna w młodości. Nasz organizm odpłaci nam za to dobrym zdrowiem na długie lata.

autor: AN

źródła:

Anna Kaczyńska, Zbigniew Gaciong, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej w Warszawie