NIE BÓJ SIĘ SZCZEPIONEK NA KORONAWIRUSA

Odkąd świat ogarnęła pandemia koronawirusa, nieprzerwanie trwały prace nad opracowaniem szczepionki. Koniec roku 2020 przyniósł nam prawdziwy przełom. Naukowcy opracowali szczepionki na COVID-19, które spełniają wymogi bezpieczeństwa oraz skuteczności.

Szczepionki na COVID-19 podzielić możemy na trzy grupy: szczepionki mRNA, w których wykorzystuje się sekwencję kwasu RNA, szczepionki wektorowe które bazują na fragmentach innych wirusów, oraz szczepionki tak zwane podjednostkowe, zawierające oczyszczone białka wirusowe.

Polska podpisała umowy na zakup pięciu różnych szczepionek. Szczepionki Pfizer/BioNTech, Moderna oraz CureVac czyli tak zwane szczepionki mRNA, szczepionki marki Astra Zeneca oraz Janssen Pharmaceutica NV, czyli szczepionki wektorowe.

 

TRADYCYNE SZCZEPIONKI A SZCZEPIONKI NOWEJ GENERACJI

Tradycyjne szczepionki np. szczepionki na odrę, świnkę czy grypę, zawierają fragment wirusa. Wirus ten zostaje poddany tzw. atenuacji, czyli osłabieniu, w konsekwencji czego, nie wywołuje on już choroby. Niestety, wadą tradycyjnych szczepionek jest ilość czasu i ilość badań jakie trzeba przeprowadzić, od poznania genomu patogenu, poprzez proces jego osłabienia i opracowanie składu szczepionki. Z tego powodu, szczepionki tradycyjne zostały wykluczone z prac nad opracowaniem szczepionki na koronawirusa. Od początku postawiono na szczepionki mRNA, których technologia jest wykorzystywana od wielu lat, na przykład w szczepionkach na wściekliznę.

 

NOWOCZESNA SZCZEPIONKA 

Nowczesna szczepionka zawiera mRNA wirusa, a nie samego wirusa, osłabionego i pozbawionego zjadliwości. To przekaźnikowy rodzaj kwasu rybonukleinowego, coś w rodzaju „notatki” czy „instrukcji”, pochodzącej z DNA zawartego w jądrze komórkowym – mRNA koronawirusa, który pobudza układ immunologiczny do walki z patogenem, na który została podana szczepionka. Innymi słowy, szczepionka m-RNA zawiera instrukcję molekularną dla komórki ludzkiej jak wytworzyć białko S (spike, kolec) wirusa co w rezultacie uruchamia produkcję przeciwciał oraz odporność komórkową z limfocytów T przeciwko wirusowi.

 

SZYBKOŚĆ POWSTANIA SZCZEPIONKI

Szybkość powstania szczepionki wciąż budzi wiele obaw co do jej bezpieczeństwa. Jak to się stało, że szczepionka na koronawirusa powstała praktycznie w ciągu roku od poznania sekwencji genomu wirusa?

Z uwagi na coraz bardziej pogarszającą się sytuację pandemiczną na świecie, pracę nad szczepionką na COVID-19 podjęło jednocześnie wiele ośrodków badawczych, co nie jest praktyką w przypadku klasycznych procedur opracowania szczepionki. Na jej opracowanie przeznaczono ogromne nakłady budżetowe. Na szybkość powstania szczepionki wpłynęła też sama technologia mRNA.

Co równie istotne, ewentualne skutki uboczne oraz sposób działania szczepionki zbadano w systemie kroczącym, a nie, tak jak dotychczas, w formule jednego badania rozpoczynanego po zakończeniu innego. Testy na grupach kontrolnych prowadzono równolegle do tworzenia i weryfikowania dokumentacji badań. To znacznie przyśpieszyło prace.

 

DLA TYCH, KTÓRZY SIĘ JESZCZE WAHAJĄ 

Prof. Szczeklik, Kierownik Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii odpowiada na najczęściej zadawane pytania:

 

Jakie są wymogi dotyczące przechowywania?

Szczepionka Pfizer-BioNTech po wytworzeniu jest przechowywana w -70st.C (do 6 miesięcy). Transport na suchym lodzie – nie dłużej niż 10 dni. W poradniach szczepieniowych po rozmrożeniu może być przechowywana w temp. +2 do 8st. C do 5 dni.

 

Co oznacza 95% skuteczność szczepionki?

Badanie >43 tys. ochotników (Pfizer)

– połowa osób dostała placebo, a druga połowa szczepionkę

w tej grupie – zachorowania na OBJAWOWY COVID-19:

– placebo 162 os.

– szczepionka 8

Skuteczność ochrony przed zachorowaniem 8/170 = ok. 95%

 

Czy proces powstawania szczepionki przebiegał wg. pełnych procedur badań klinicznych?

TAK – choć tempo było imponujące, to nie pominięto żadnych kroków powstawania szczepionki: fazy przedkliniczne, kliniczne (duże grupy!) i rejestracja przebiegały prawidłowo.

 

Czy szczepionka chroni przed ciężkim przebiegiem choroby?

TAK

Badanie >43 tys. ochotników (Pfizer)

10 ciężkich zachorowań w badanej grupie z czego 9 w grupie placebo i 1 w grupie ze szczepionką.

 

Czy po szczepieniu trzeba nadal nosić maseczki i zachowywać dystans?

Na chwilę obecną tak, choć badania trwają i może się to zmienić. Szczepionka w 95 % zabezpiecza przed objawową chorobą, ale nie ma pewności czy zabezpiecza przed bezobjawowym przebiegiem i zakaźnością.

 

Powikłania krótkoterminowe po szczepieniu?

Bezpieczeństwo porównywalne jest do innych szczepionek przeciwwirusowych

 

Najczęstsze działania uboczne?

  1. ból, zaczerwienienie w miejscu zastrzyku
  2. po szczepieniu często (>20%) uczucie zmęczenia, ból głowy, bóle mięśni i stawów, gorączka.

 

Czy następnego dnia po szczepieniu mogę pójść do pracy?

Tak, choć lepiej nie szczepić całego zespołu w ten sam dzień, z uwagi na możliwe odczyny poszczepienne (jw.), które mogą spowodować krótką absencję w pracy.

 

Powikłania długoterminowe?

Na razie mamy obserwację kilkumiesięczną (od wakacji). Szczepionka wypada bezpiecznie.

Długoterminowe skutki po szczepieniach są niezmiernie rzadkie. Dane o bezpieczeństwie długoterminowym będą zbierane a informacje o nich będą publicznie dostępne.

 

Czy możliwe są odległe skutki zmiany naszego kodu genetycznego DNA?

ABSOLUTNIE NIE. Cząsteczka m-RNA, która znajduje się w szczepionce nie przenika do jądra komórkowego i nie integruje się z DNA człowieka. Po kilku dniach jest degradowana.

 

Czy osoby uczulone na białko kurze mogą się szczepić?

TAK. Szczepionka składa się z m-RNA, cząsteczki tłuszczu, która ją otacza i umożliwia przenikanie przez błonę komórkową oraz jony sodu.

 

Jak wygląda cykl szczepień? Kiedy nabieramy odporności?

Po pierwszej szczepionce (podanie domięśniowe) należy się doszczepić po okresie 3 tygodni.

Koniecznie trzeba się zaszczepić dwukrotnie, bo dopiero po drugiej dawce (7 dni po) uzyskujemy zakładaną odporność.

 

Czy osoby w ciąży i karmiące mogą się szczepić?

Takie osoby nie brały udziału w badaniach i na chwilę obecną nie jest to zalecane.

Ruszają badania w grupie osób ciężarnych i ta wiedza będzie się zmieniać.

 

Czy podanie szczepionki, jeżeli jest się w ciąży może uszkodzić płód?

Nie ma żadnych podstaw, żeby przypuszczać, że szczepionka jest szkodliwa dla rozwijającego się płodu, nawet jeżeli jest się w ciąży podczas szczepienia (choć nie jest to zalecane).

 

Przeciwwskazania do szczepienia?

– ciąża, karmienie piersią (to może się jeszcze zmieniać)

– objawy ostrej infekcji z gorączką (temp >38 st.C)

Względne:

– reakcja anafilaktyczna w wywiadzie (do rozważenia w pełnym zabezpieczeniu szpitalnym)

 

Jaki zachować odstęp czasowy od innych szczepień (np. na grypę)?

Odstęp między szczepieniem przeciw SARS-COV-2 a innymi szczepieniami powinien wynosić 7 dni (to może się jeszcze zmieniać, ale na pewno nie potrzeba dłuższej przerwy).

 

Czy jeżeli choruję na ciężką niewydolność serca, astmę to mogę się zaszczepić?

TAK – koniecznie!

Pacjenci z ciężkimi chorobami przewlekłymi są narażeni na powikłania COVID-19.

Optymalnie należy się szczepić w wyrównanym okresie choroby przewlekłej (nie podczas zaostrzenia)

 

Czy jeżeli przebyłem COVID-19 to powinienem się zaszczepić i czy jest to bezpieczne?

Jest to bezpieczne. Należy się zaszczepić. Po przebytym COVID-19 można rozważyć odłożenie szczepienia o 2-3 miesiące (utrzymująca się odporność) choć nie jest to konieczne (minimum 30dni)

 

Czy należy sprawdzić, czy mamy przeciwciała przeciwko SARS-COV2 (czy przebyliśmy zakażenie) przed szczepieniem?

Nie – w badaniach klinicznych nie było to testowane i nie jest to zalecane. Nie ma to też wpływu na skuteczność działania szczepionki

 

Czy częste są groźne powikłania wstrząsu uczuleniowego (anafilaktycznego)?

NIE – są to niezmiernie rzadkie powikłania. Zagrażający życiu wstrząs wystąpił jak na razie u 3 osób (od wprowadzenia szczepień) na całym świecie. Były to osoby, u których wstrząs występował już wcześniej.

 

Czy mogą się szczepić osoby z chorobami nowotworowymi, chorobami immunologicznymi, stosujące leki biologiczne?

TAK – osoby z obniżoną odpornością mogą i powinny się szczepić.

Nie jest tylko do końca pewne jak dobra będzie wytworzona odporność (słabsza odpowiedź niż u zdrowych).

 

Czy osoby z HIV/AIDS mogą się szczepić?

TAK – podobnie jak inne osoby z osłabioną odpornością. W badaniu 3 fazy szczepionki Pfizer, brało udział kilkaset osób z tym schorzeniem – wyniki jeszcze nie są opublikowane.

 

Czy szczepić dzieci?

Dzieci będą (jeżeli będą) szczepione na samym końcu kolejki. Szczepionka jest bezpieczna dla dzieci >16 roku życia. Czekamy na wyniki z grupy 12-16 lat. Młodsze dzieci nie były jeszcze badane.

 

Jak długo utrzyma się odporność po szczepieniu?

Tego jeszcze nie wiemy. Patrząc na stosunkowo małą zmienność genetyczną wirusa SARS-COV2, można przypuszczać, że przynajmniej rok.

 

Czy po szczepieniu należy kontrolować przeciwciała czy zyskaliśmy odporność?

Nie ma takiej konieczności.

 

Ile osób musi się zaszczepić, żeby wróciła “normalność”?

Aby uzyskać odporność zbiorową/stadną potrzebna jest odporność u ok. 70% populacji (przebycie zakażenia lub szczepionka). Dla populacji Polskiej (38mln) jest to około 26 mln.

 

Wokół szczepień narosło wiele mitów i półprawd. Dużo złego zrobiły na świecie tak zwane ruchy antyszczepionkowe. Na gruncie fikcyjnych czy zmanipulowanych wynikow badań (co zostało wielokrotnie naukowo zweryfikowane), tworzą wiele nieprawdziwych treści, oraz paniczny lęk przezd szcepieniami. To bardzo mocno wplywa na zbiorową świadomość wielu środowisk, zwłaszcza o niższym poziomie wykształcenia.

Współczesne szczepionki są bezpieczne. Jeśli się nie zaszczepimy, wielu z nas straci zdrowie a nawet życie, w kontacie z koronawirusem. Szczepienia to kwestia świadomości i odpowiedzialności za siebie i za innych.

autor: AN

Źródła:

https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C85530%2Ceksperci-szczepionki-mrna-bezpieczne-nie-modyfikuja-dna.html

https://www.rp.pl/Covid-19/201219340-Szczepionka-przeciw-koronawirusowi-Pytania-i-odpowiedzi.html