ODPORNOŚĆ PSYCHICZNA – Cz.1 autodiagnoza

Ludzie różnią się między sobą umiejętnością radzenia sobie z kryzysami i zdolnością powracania do stanu równowagi.

Odporność psychiczna, czyli sposób w jaki radzimy sobie z wyzwaniami, a przede wszystkim kryzysami jakich doświadczamy w życiu, staje się w ostatnich latach jednym z ważniejszych tematów jakie podejmuje psychologia i nauki o zdrowiu.

Jak wynika z licznych badań, nasza odporność psychiczna jest z roku na rok coraz niższa. To nie przypadek, że depresja staje się chorobą cywilizacyjną 21 wieku. Rośnie w tempie geometrycznym i dotyka coraz młodszych pokoleń (w tym także dzieci).

Każdy z nas doświadczy albo już doświadczył w swoim życiu bolesnej straty, trudnych emocji, porażki. Powrót do stanu równowagi oraz umiejętność radzenie sobie z takimi wyzwaniami, jest jednym z ważniejszych paradygmatów udanego, dobrego i zdrowego życia.

Odporność psychiczna pozwala nam się regenerować pomimo kryzysów, wstrząsów psychicznych, doświadczenia straty czy cierpienia z powodów zdrowotnych, rodzinnych czy uczuciowych.

JAK DRZEWA, KTÓRE SIĘ NIGDY NIE ŁAMIĄ

Ludzie odporni psychicznie przypominają drzewa, które pod naporem wiatru, nie łamią się a tylko uginają. Elastyczne podejście do trudnych sytuacji (resilience) i umiejętność radzenie sobie z nimi, nie chronią przed doświadczeniem kryzysu czy straty, ale dają nam rodzaj parasola ochronnego. Odporność to coś na kształt sprawnie działającego systemu immunologicznego. Ludzie, odporni psychicznie, choć upadają, to jednak potrafią się podnieść.

W życiu nie da się uniknąć bólu i cierpienia, każdy z nas doświadczy a może już doświadczył straty kogoś bliskiego, czegoś szczególnie ważnego i osobistego, może rozstał się z jakąś ważną opinią na swój własny temat, z wizją przyszłości, znaczącym celem lub marzeniem… Oczekiwanie, że nasze jednostkowe życie, będzie tylko dobre, przyjemne i bezstresowe, jest oczekiwaniem nierealnym. Tak nie jest nie było i nigdy nie będzie. Zamiast lokować takie oczekiwania wobec życia, lepiej jest się przygotowywać na to, aby gdy takie doświadczenia nas spotykają, umieć sobie z nimi jak najbardziej konstruktywnie radzić. Konstruktywnie, znaczy w taki sposób, aby nie tylko nie tracić poczucia sensu naszego życia, ale nawet zyskiwać większą siłę i bogactwo nowego doświadczenia.

NIE MOŻESZ ZATRZYMAĆ BIEGU FAL

Mądrość wschodu mówi, „Nie możesz zatrzymać biegu fal, ale możesz nauczyć się na nich pływać”. To metafora odporności psychicznej, które nie tylko pozwala przetrwać, ale wykorzystać kryzys by stać się silniejszym.

Ważnym aspektem odporności psychicznej jest zaakceptowanie tego co przynosi życie. Nie oznacza to godzenia się ze wszystkim co przychodzi, ile umiejętność odróżniania tego na co mamy wpływ i co zmieniać można, od tego na co wpływu nie mamy. Akceptacja oznacza uznanie tego czego zmienić nie można. Oznacza brak walki, a przez to brak oporu. Im bardziej bowiem z czymś walczymy, tym bardziej to karmimy, tym bardziej nadajemy temu znaczenia i wagi. Paradoksalnie więc, im bardziej czegoś unikamy, im bardziej się przed czymś bronimy, tym bardziej „to jest”.

Robert Sapolsky, autor książki: „Dlaczego zebry nie mają wrzodów”, zajmował się badaniem zagadnienia powrotu do stanu równowagi, wśród zwierząt i ludzi. Obserwował zebry w afrykańskim buszu, które padają często ofiarą drapieżników. W momencie, gdy stają się celem polowania, potencjalną ofiarą, doświadczają ogromnego stresu, który uwidacznia się w ich parametrach biochemicznych. Stres oznacza wysoki poziom kortyzolu. Gdy polowanie się kończy, zebra (której udało się ujść z życiem), natychmiast wraca do stanu równowagi, a jej wskaźniki biochemiczne się normalizują.

U ludzi jest zupełnie inaczej. Człowiek, dzięki swojej świadomości, zdolności przewidywania, planowania, przechowuje wspomnienie tego co zaszło w przeszłości, prognozuje co może stać się w przyszłości, wspomina, analizuje, co sprawia, że doświadcza wielu trudnych emocji, a nawet wzrasta u niego poziom kortyzolu, na sama myślą o trudnym wydarzeniu z przeszłości, na samą myśl, o że może się ono powtórzyć w przyszłości.

To sprawia, że powrót do stanu równowagi nie jest tak łatwy i tak prosty. A to właśnie zdolność uspokajania się jest jedną z elementarnych umiejętności niezbędnych we współczesnym świecie, by móc zachować równowagę i spokój.

Zanim zaczniesz pracować nad odpornością psychiczną, warto abyś sprawdził (autodiagnoza) jaka jest Twoja własna odporność.

Test zamieszczony poniżej jest testem, który pozwala zidentyfikować mocne i słabe strony odporności psychicznej oraz jej poziom. Aby zacząć jakąkolwiek pracę nad zmianą, niezbędna jest autodiagnoza.

Większość z nas radzi sobie z wyzwaniami życia, raz lepiej raz gorzej. Są wśród nas tacy, którym zawsze „wiatr w oczy wieje”. Osoby o pesymistycznym usposobieniu i lękowym podejściu do życia, uwielbiają zadręczać siebie i innych tym wymyślaniem i rozpamiętywaniem, tego złego co im się złego w życiu przydarza, bądź przydarzy. Często postrzegają siebie w roli ofiary, czyniąc taką perspektywę ofiary swoją główną życiową narracją. Są też tacy, którzy pomimo ogromnych i bolesnych strat, poważnych kryzysów, zachowują pozytywne nastawienie do życia. I zachowują nadzieję na przyszłość, oraz pozytywne nastawienie do życia. Kryzysy, których doświadczają, nie sprawiają, że doświadczają bólu, ale potrafią pomimo wszystko, zachować poczucie sensu swojego życia, maja poczucie wpływu na nie. Trudne sytuacje, ich nie tylko nie zmieniają w pesymistów, ale czynią silniejszymi i bogatszymi o nowe doświadczenie. Ponieważ życie nie jest czarno białe, bywa i tak, że zachowując optymistycznie podejście do celów i przyszłości, nie potrafimy na przykład prosić o pomoc, albo bronić własnego zdania. Albo potrafimy prosić o pomoc, ale nie potrafimy jej odmawiać, gdy nie mamy na to miejsca lub czasu w naszym życiu. Ktoś może mieć łatwość do brania na siebie odpowiedzialności za sprawy, na które nie ma wpływu, budując w sobie poczucie winy i bezsilności. Ktoś inny może sobie nadmiernie pobłażać, uciekając od jakichkolwiek planów, aby nie narażać się na stres i wysiłek związany z ich realizacją. Jako ludzie różnimy się między sobą nie tylko kolorem włosów, czy charakterem, ale także sposobem, reagowania na trudne sytuacje. Umiejętnością uspokajania się i powracania do stanu równowagi.

TEST – AUTODIAGNOZA

Nasza odporność nie jest czymś stałym i danym raz na zawsze. Jej poziom w różnych okresach życia fluktuuje. Im wyższa świadomość tym wyższa odporność. Jest jednak pewna stała w naszym zachowaniu, wyuczony mechanizm reagowania, styl radzenia sobie z problemami, który zazwyczaj preferujemy.

Wyniki testu pozwalają na identyfikację tego stylu. Pozwalają wskazać obszary nad którymi warto pracować, obszary do zmiany.

Może się okazać, że spośród siedmiu zdolności, które składają się na odporność psychiczną, wiele z nich już mamy, albo jesteśmy blisko, aby je mieć. Być może posiadamy je, ale w stopniu jeszcze niewystarczającym.

Test składa się z 70 pytań, które dotyczą najprzeróżniejszych zachowań i postaw wobec rzeczywistości.

Zdecydujcie w jakim stopniu każda wypowiedź odzwierciedla sposób w jaki reagujecie w opisanych sytuacjach. Zachęcam do uważności i szczerości. Także do tego, aby nie zastanawiać się nad każdą wypowiedzią szczególnie długo

Nie pomijajmy żadnej wypowiedzi, bo test nie będzie miarodajny.

SKALA

  1. Całkowicie nietrafne
  2. W znacznej mierze nietrafne
  3. Raczej nietrafne
  4. Ani jedno, ani drugie, względnie nie wiem
  5. Raczej trafne
  6. W znacznej mierze trafne
  7. Całkowicie trafne

 

PYTANIA TESTU

1.Swoją przyszłość widzę w czarnych jasnych barwach

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zdarzało się, że nieugięcie trwałem na straconej pozycji.

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zawsze pracuje z myślą o celu

1 2 3 4 5 6 7

  1. Czasem mam wrażenie, że sprawy wymykają mi się spod kontroli

1 2 3 4 5 6 7

  1. Analizuję przyczyny niepowodzeń, nawet jeśli może się okazać, że jestem z nie współodpowiedzialny

1 2 3 4 5 6 7

  1. Uważam siebie za samotnego wojownika

1 2 3 4 5 6 7

  1. Lepiej być ostrożnym przed faktem, niż po fakcie – to jedna z moich zasad

1 2 3 4 5 6 7

  1. Niesprzyjające okoliczności szybko mnie zniechęcają

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zawsze staram się patrzeć na świat i ludzi bez uprzedzeń, widzieć ich takimi jakimi są, jacy są

1 2 3 4 5 6 7

  1. Wiele rzeczy w moim życiu wydarzyło się raczej przypadkiem i mimo woli

1 2 3 4 5 6 7

  1. Prawie zawsze mam wrażenie, że panuję nad swoim życiem

1 2 3 4 5 6 7

  1. Gdy zdarzają się błędy, przede wszystkim pytam: „Czy to była moja wina?”.

1 2 3 4 5 6 7

  1. Wolę rozwiązywać problemy z innymi niż sam.

1 2 3 4 5 6 7

  1. Jeśli coś okazuje się nie takie, jak myślałem, często jestem na to nie przygotowany

1 2 3 4 5 6 7

  1. Nie martwię się o swoją przyszłość.

1 2 3 4 5 6 7

  1. Z trudem przychodzi mi zaakceptowanie rzeczy nieodwracalnych

1 2 3 4 5 6 7

  1. Prawie zawsze mam przed oczami cel

1 2 3 4 5 6 7

  1. Dosyć łatwo jest podważyć moja wiarę we własne siły

1 2 3 4 5 6 7

  1. Dopuszczam do siebie także nieprzyjemne myśli

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zanim zapytam kogoś o radę, wolę sam sprawdzić dostępne mi źródła informacji np. książki, Internet

1 2 3 4 5 6 7

  1. jeśli zamierzam coś zrobić, uwzględniam także możliwe ryzyko i skutki uboczne

1 2 3 4 5 6 7

  1. Porażki dosyć mocno mnie zniechęcają

1 2 3 4 5 6 7

  1. Całkiem łatwo godzę się z czymś nieodwracalnym

1 2 3 4 5 6 7

  1. Często biernie pozwalam nieść się życiu

1 2 3 4 5 6 7

  1. Potrafię wykonać wszystko, co zamierzę

1 2 3 4 5 6 7

  1. Mam pewne skłonności do przypisywanie sobie winy

1 2 3 4 5 6 7

  1. W gronie moich przyjaciół i znajomych jest wiele osób, u których mogę zasięgnąć rady, jeśli potrzebuję

1 2 3 4 5 6 7

  1. Niewiele myślę o tym, co najgorsze i co mógłbym wtedy zrobić

1 2 3 4 5 6 7

  1. Przeważnie spodziewam się, tego co najlepsze

1 2 3 4 5 6 7

  1. Czasem długo zaprzątają mnie sprawy, których nie da się już zmienić

1 2 3 4 5 6 7

  1. zawsze dosyć dokładnie wiem, czego chcę

1 2 3 4 5 6 7

  1. Mam poczucie, że nie zawsze potrafię sprostać wymaganiom w moim życiu

1 2 3 4 5 6 7

  1. W wypadku porażek, nie zajmuję się długo szukaniem winnych

1 2 3 4 5 6 7

  1. Gdy polega się na innych, najczęściej bywamy zdradzani

1 2 3 4 5 6 7

  1. Uważam, że umiem starannie planować

1 2 3 4 5 6 7

  1. Mam pewne skłonności do czarnowidztwa

1 2 3 4 5 6 7

  1. Nie należę do tych, którzy walczą z wiatrakami

1 2 3 4 5 6 7

  1. Większą przyjemność sprawia mi życie z dnia na dzień niż realizowanie jakichś planów

1 2 3 4 5 6 7

  1. Problemy zwykle uważam za wyzwania

1 2 3 4 5 6 7

  1. Czasem robię cokolwiek, żeby zapomnieć o czymś nieprzyjemnym

1 2 3 4 5 6 7

  1. Razem zawsze lepiej – to moja dewiza

1 2 3 4 5 6 7

  1. Gdy kieruję się uczuciem, niewiele myśląc o skutkach, jestem bardziej w swoim żywiole niż gdybym musiał wcześniej przewidzieć odpowiedzi na wszystkie pytania.

1 2 3 4 5 6 7

  1. Przyjaciele i znajomi uważają mnie za optymistę

1 2 3 4 5 6 7

  1. porażki rozpamiętuję dłużej niż inni

1 2 3 4 5 6 7

  1. zawsze absorbuje mnie co najmniej jedno zamierzenie

1 2 3 4 5 6 7

  1. Najlepiej się czuję, gdy moje zadania są stale mniej więcej takie same

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zamiast: „Kto był winien/”, zwykle pytam „Jak zakończymy tę sprawę?”

1 2 3 4 5 6 7

  1. w przypadku problemów polegam tylko na sobie

1 2 3 4 5 6 7

  1. Kiedy coś rozpoczynam, jak najmniej zdają się na przypadek

1 2 3 4 5 6 7

  1. Często się martwię, co może się stać

1 2 3 4 5 6 7

  1. Nie opłakuję tego co stracone

1 2 3 4 5 6 7

  1. Właściwie nie mam dalekosiężnych celów

1 2 3 4 5 6 7

  1. Uważam, że w zasadzie potrafię sprostać wymaganiom w swoim życiu

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zdarzało się, pogarszałem sytuację, działając nierozważnie

1 2 3 4 5 6 7

  1. Nie trzeba wszystkiego umieć samemu, gdy ma się przyjaciół

1 2 3 4 5 6 7

  1. Planowanie swojej przyszłości finansowej uważam za uciążliwe

1 2 3 4 5 6 7

57.Zasadniczo myślę bardziej optymistycznie niż większość ludzi, których znam

1 2 3 4 5 6 7

  1. Długo przeżywam straty

1 2 3 4 5 6 7

  1. Jestem człowiekiem dążącym do celu

1 2 3 4 5 6 7

  1. Wolę zadania rutynowe niż takie, które mogą zakończyć się niepowodzeniem

1 2 3 4 5 6 7

  1. Podchodzę do problemów bez uprzedzeń o ile to tylko możliwe

1 2 3 4 5 6 7

  1. Kiedy człowiek potrzebuje pomocy lub rady, zwykle go nie ma

1 2 3 4 5 6 7

  1. Zanim coś zrobię jest dla mnie ważne, przemyśleć wszystkie konsekwencje

1 2 3 4 5 6 7

  1. Często się martwię o przyszłość

1 2 3 4 5 6 7

  1. To co minęło, nie jest dla mnie istotne

1 2 3 4 5 6 7

  1. Rzadko się zdarza, żebym zrealizował, jakiś plan przez dłuższy czas

1 2 3 4 5 6 7

  1. Musiałoby się wiele zdarzyć, żebym poczuł się bezradny

1 2 3 4 5 6 7

  1. Aby szybko pozbyć się problemów, sięgam po pierwsze lepsze rozwiązanie

1 2 3 4 5 6 7

  1. Mam grono znajomych, którzy nawzajem sobie pomagają

1 2 3 4 5 6 7

  1. Nie kreślę z góry wielkich planów w życiu zawodowym, podczas nauki czy studiów

1 2 3 4 5 6 7

 

Wyniki testu znajdziesz w kolejnym artykule:

ODPORNOŚĆ PSYCHICZNA – FLARY cz. 2

 

Autor: Agata Nowińska

Test – Micheline Rampe „Odporność psychiczna – siedem filarów”