WIRUS HPV JUŻ NIE TAKI GROŹNY

Statystycznie 85% społeczeństwa, zetknie się z wirusem brodawczaka ludzkiego choć raz w życiu, nawet o tym nie wiedząc. Wirus HPV odpowiada za niemal 70 proc. przypadków zachorowań na raka szyjki macicy. Prowadzi do rozwoju nowotworu także u mężczyzn. 

Polska jest jednym z nielicznych krajów, które przez lata nie zdecydowały się na powszechne szczepienie najmłodszych przeciwko HPV ani przynajmniej częściową jego refundację. HPV jest najczęstszym wirusem zakaźnym przenoszonym drogą płciową. Infekcje nim są często bezobjawowe i chociaż w większości przypadków ustępują samoistnie, to jednak czasami stają się przewlekłe i mogą powodować nowotwory, np. raka jamy ustnej i gardła oraz raka szyjki macicy. Chociaż nie ma lekarstwa na istniejące infekcje HPV, to nowym zakażeniom można skutecznie zapobiegać.

W Polsce zakażenie HPV jest nadal dużym problemem, a szczepienia przeciwko wirusowi ciągle nie są jeszcze powszechne i całkowicie refundowane. Lekarze z Europy, przyjeżdżają do nas, żeby zobaczyć, jak wygląda rak szyjki macicy, bo w większości krajów europejskich i nie tylko, dzięki refundowanym szczepieniom, praktycznie znacznie wyeliminowały wirusa HPV. Australii udało się ten problem wyeliminować niemal całkowicie.

Dlaczego Polki nadal umierają z powodu raka szyjki macicy, choć mamy szczepionkę, która jest bardzo wysoko skuteczna?

 

NIE TYLKO RAK SZYJKI MACICY

HPV (ang. human papilloma virus), to patogen, z którym można wygrać. Polska jest jednym z nielicznych krajów Europy, w którym szczepionki przeciwko HPV nie są w pełni refundowane, a ich dostępność pozostawia wiele do życzenia.

Naukowcy wykryli już ponad 200 typów tego wirusa, z których 40 jest bezpośrednio związanych z infekcjami intymnymi. Niektóre typy wirusa są wysokoonkogenne, i wiążą się z wysokim ryzykiem powstania nowotworu: szyjki macicy, pochwy, a nawet gardła czy języka. Typy HPV – 16 i 18, które należą do najczęstszych w tej grupie, odpowiadają za 2/3 przypadków raka szyjki macicy.

Nowotwór szyjki macicy jest drugim najczęściej występującym nowotworem u kobiet na świecie. Jak pokazują dane, szczyt zachorowań przypada na wiek 50-60 lat, choć ostatnie badania wskazują, że na nowotwór ten zaczynają chorować coraz młodsze kobiety.

W Polsce w 2018 roku nowotwór szyjki macicy był na siódmym miejscu wśród kobiecych nowotworów złośliwych. Co roku około 3000 kobiet słyszy tę diagnozę, z czego połowa z nich umiera m.in. w wyniku zbyt późnego wykrycia zmian. Rak szyjki macicy to jeden z nielicznych nowotworów, gdzie związek pomiędzy infekcją patogenem a występowaniem tej choroby został definitywnie udowodniony.

Na zakażenie wirusem podatne są wszystkie tkanki. Część wirusów HPV może namnażać się w nabłonku skóry, część w błonie śluzowej narządów płciowych, gardła oraz spojówek. Część z brodawek powstałych w wyniku infekcji wytworzy zmiany przedrakowe, które mogą przekształcić się w nowotwory. Od 2006 r. mamy szczepionkę przeciwko wirusowi HPV, która ma wysoką skuteczność.  W krajach europejskich realizowany jest już powszechny, bezpłatny program szczepień ochronnych dla dzieci w wieku szkolnym, dla dziewczynek i chłopców. Polska niestety, nie ma takiego programu a dostępność szczepionki refundowanej, zwłaszcza w małych miejscowościach jest niska.  Dostęp do szczepionek jest ograniczony z uwagi na duży popyt i wysoką cenę szczepionek. Pierwszeństwo w dostawach mają kraje, realizujące cykle szczepień.

 

WIRUS HPV

 

Z wirusem brodawczaka stykamy się przynajmniej raz w życiu, badania pokazują, że zakażenie wirusem przechodzi nawet połowa populacji ludzkiej, a kontakt z osobą zainfekowaną ma blisko 80 proc. ludzi na całym świecie. Możemy nawet o tym nie wiedzieć, bo wirus HPV, zazwyczaj się nie ujawnia, a infekcja ustępuje samoistnie.  Problemy zaczynają się wtedy, gdy dochodzi do zakażenia przewlekłego. Leczenie rozwijającej się choroby nowotworowej, jest w przypadku tej infekcji bardzo trudne.

W zależności od potencjału onkogennego wirusy HPV dzieli się na:

  • typy niskiego ryzyka (niskoonkogenne), do których zaliczamy HPV typu 6, 11, 13, 30, 40, 42, 43, 44,
  • typy wysokiego ryzyka (wysokoonkogenne), czyli typy 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 i 59.

 

 BADANIA I PROGNOZY ZACHOROWAŃ

Analiza bazy danych medycznych przeprowadzona przez dr Zhanga, wskazują, że odsetek zachorowań na raka jamy ustnej i gardła zmniejszy się prawie o połowę w latach 2018-2045 wśród osób w wieku 36-45 lat, jednak dla całej populacji pozostanie mniej więcej taki sam, ze względu na wciąż rosnącą zapadalność na te nowotwory u osób starszych, które nie były objęte programem szczepień. Szczepienia są ogromnym narzędziem w walce z HPV, ale ich działanie ma charakter wyłącznie profilaktyczny, nie wyleczy już zainfekowanych tkanek. Rak jamy ustnej i gardła jest najczęstszym nowotworem związanym z HPV, a według Oral Cancer Foundation każdego roku w USA pojawia się ponad 50 tys. nowych przypadków tej choroby. Wg dr Zhanga po 2045 zauważmy ogromną różnicę w liczbie zachorowań. Do roku 2033 roku, dzięki szczepieniom uda się zapobiec nawet 100 przypadkom raka jamy ustnej i gardła każdego roku!  a do 2045 roku liczba ta wzrośnie będzie wynosić już 1000!

 

 

DROGA ZAKAŻENIA WIRUSEM HPV

Najczęściej zarażamy się wirusem poprzez kontakt z naskórkiem osoby zakażonej, np. używając jej ręcznika. Druga droga zakażeń to droga płciowa. Do zakażenia może dojść już u młodych osób, które rozpoczęły aktywność seksualną. Dlatego bardzo ważne jest zaszczepić dzieci, gdy ukończą 12 rok życia. Niestety, szczepionka przeciwko HPV nie jest tania, jedna dawka kosztuje nawet 500–600 zł. 

Wbrew obiegowej opinii, wirusem brodawczaka mogą zarazić się także mężczyźni, w wyniku czego może dojść u nich do rozwoju raka prącia, odbytu, jamy ustnej czy gardła. Z danych jakie prowadzone są w ramach Krajowego Rejestru Nowotworów wynika, że każdego roku na nowotwory wywołane HPV zachoruje około 3,4 tys. osób.

HPV jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową, ochrona przed zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego nie jest taka prosta. Kluczowa jest profilaktyka, warto być rozważnym w relacjach intymnych i unikać przypadkowych kontaktów seksualnych.  Równie ważna jest dbałość o badania cytologiczne.

Szczepionka przeciwko HPV nie chroni przed wszystkimi typami HPV, ale daje odporność przeciwko tym najgroźniejszym, sprzyjającym rozwojowi nowotworów odmian. Jej skuteczność jest największa w przypadku dziewcząt i chłopców, dlatego rekomenduje się, by podawano ją już młodym osobom w wieku 11–12 lat, zanim dojdzie u nich do inicjacji seksualnej. Cykl szczepień przeciwko HPV obejmuje podanie dwóch lub trzech dawek szczepionki. Im wcześniej szczepienie rozpoczniemy (można to zrobić już, gdy dziecko skończy 9 lat), tym większa szansa, że trzecia dawka nie będzie konieczna, bo organizm wytworzy wystarczającą ilość przeciwciał).

Krajem, który jest wzorem walki z zakażeniami HPV jest Australia, która jako pierwsza wprowadziła powszechne i refundowane szczepienia u dziewczynek, a potem chłopców, i dzisiaj może się pochwalić 2 zachorowaniami na 100 tyś kobiet, co oznacza, praktycznie jego wyeliminowanie.

 

NARODOWA STRETAGIA ONKOLOGICZNA W POLSCE I HPV

W tej chwili mamy na naszym rynku trzy zarejestrowane szczepionki. Najnowsza uodparnia na dziewięć serotypów HPV, ale zapotrzebowanie na szczepionki wciąż przewyższa ich podaż. Polska, choć mamy już oficjalne rekomendacje dla szczepionek przeciwko HPV, nie jest krajem priorytetowym dla producentów szczepionek, ze względu na brak refundacji. Obecnie szczepionka została uwzględniona w Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020 – 2030, w której jest mowa o refundacji szczepionek. W tej chwili można skorzystać z takiej szczepionki bezpłatnie lub za częściową odpłatnością.

Narodowa Strategia Onkologiczna przewiduje, że do 2028 r. zaszczepionych będzie minimum 60 proc. dziewcząt i chłopców. Sczepienia mają być docelowo bezpłatne i powszechne.

Czasopismo “Lancet” podaje (2019 r.), że w krajach, w których przez 12 lat realizowano program szczepień, odnotowano wyraźny spadek zmian przedrakowych. Narodowy Program Profilaktyki Zdrowotnej będzie obejmował także edukację i działania prozdrowotne oraz profilaktyczne wśród nastolatków.

Jak dotąd, szczepienia oraz profilaktyka i higiena życia, są najskuteczniejszą profilaktyką przeciwnowotworową raka szyjki macuicy i nowotworów związanych z wirusem HPV.

 

Autor: AN

Źródła – PAP